Geopolitiek en economisch nieuws

Spanningen tussen China en de VS

Het incident tussen een Amerikaans marineschip en vijf Chinese schepen heeft een domper gezet op de verwachtingen die gewekt waren na het recente bezoek aan Peking van de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Clinton. De Chinese reactie was fel. Het land beschuldigde de VS van het schenden van het zeerecht, het verdraaien van de werkelijke toedracht en van totaal onacceptabel gedrag. Maar daar bleef het niet bij, Chinese militaire functionarissen verklaarden dat de USNS Impeccable aan het spioneren was.

Daar hebben ze mogelijk gelijk in, de Impeccable is namelijk ontworpen en uitgerust voor het opsporen van onderzeeboten. Afgelopen zondag bevond het schip zich, toen het door Chinese schepen werd onderschept, in de buurt van het eiland Hainan en dit eiland heeft een basis voor de Chinese onderzeebootvloot. Dit is zeker een interessant doel voor de Amerikaanse marine inlichtingendienst. In het verleden zijn er meer van dergelijke incidenten geweest. In april 2001 werd een Amerikaans spionagevliegtuig tot landen gedwongen op Hainan na een botsing met een Chinees gevechtsvliegtuig. Het was de eerste internationale crisis van de regering Bush die uitmondde in een officieel excuus van de VS. In 2002 raakte een zusterschip van de Impeccable de Bowditch in een soortgelijk incident verwikkeld als de Impeccable in de Gele Zee.

Kortom deze incidenten zijn niet nieuw en met enige regelmaat protesteert China tegen schendingen van haar economische zone van 200 zeemijl door de Amerikaanse marine. Een dergelijke zone bevindt zich ook rond Hainan.

Het gaat hierbij om het verdrag van 1982, De VN Conventie over zeerecht, dat wel door China maar niet door de VS is ondertekend, hoewel het wel de meeste bepalingen als bindend aanvaardt. Dit verdrag geeft landen territoriale wateren van 12 zeemijl en een economische zone van 200 zeemijl. Buitenlandse schepen hebben tot de economische zone vrije toegang, maar een aantal landen is van mening dat marineschepen geen vrije toegang hebben. Tot deze landen behoort dus ook China.

Het incident van afgelopen zondag heeft weer eens duidelijk gemaakt dat de relatie tussen de VS en China op een aantal belangrijke punten bepaald wordt door de geopolitieke belangen van de beide landen op de lange termijn en deze belangen staan op deze punten haaks op elkaar. De versnelde militaire competitie tussen de beide landen in deze regio veroorzaakt bij de VS grote bezorgdheid. China heeft recentelijk het defensiebudget met circa 15 % verhoogd en heeft plannen bevestigd om vliegkampschepen te bouwen en haar vloot uit te breiden en te moderniseren. Voor de VS is de intentie van China duidelijk, het land wil haar maritieme macht en invloed uitbreiden naar het oosten in de Stille Zuidzee en zal op de middellange termijn zo een uitdaging vormen voor hegemonie van de VS in dit gebied. China ziet dit natuurlijk anders, het gaat om het beschermen van Chinese belangen op de langere termijn.

Een tweetal twistpunten tussen de beide landen vormen de soevereiniteit van Taiwan, hier staan de VS en China lijnrecht tegenover elkaar, en conflicten over eilanden in de Zuid Chinese Zee en het westelijk deel van de Stille Zuidzee. Hier gaat het over conflicten over olie, de Spratly eilanden, gas en de exploitatie rechten van mineralen. En natuurlijk ook over de dominantie over belangrijke internationale scheepvaartroutes. Een blik op het kaartje hierboven maakt dit duidelijk. Nu hebben beide landen wel recentelijk de militaire contacten hervat maar die hebben het meest recente marine incident niet kunnen verhinderen. Dat kan ook niet aangezien de geopolitieke belangen te ver uit elkaar liggen.

Kortom de relatie tussen de VS en China is gespannen ondanks het bezoek van Clinton en regelmatige topontmoetingen tussen beide landen veranderen daar weinig aan. kritiek op de mensenrechten en de situatie in Tibet hebben bij China een scherpe reactie ontlokt, het beschuldigt de VS van inmenging in interne aangelegenheden en impliciet van ingrijpen in de Chinese soevereiniteit. Op de achtergrond speelt natuurlijk dat China een groeiende grootmacht is, met weliswaar groeiende problemen, en de VS een zich in toenemende mate verdedigende grootmacht is. De huidige globale economische crisis verandert daar weinig aan maar brengt de tegenstellingen alleen duidelijker aan het licht en vormt een test voor de relatie tussen de beide landen en voor de landen zelf.