Geopolitiek en economisch nieuws

De aanvallen maakten deel uit van een zorgvuldig geplande en gecoördineerde operatie van verscheidene teams bestaande uit ervaren en goedgetrainde schutters. De aanvallen werden tegelijkertijd uitgevoerd op verschillende locaties, binnen enkele minuten na elkaar. Er is niet geheel duidelijk wie er precies verantwoordelijk is voor de aanvallen, wel is duidelijk dat het gaat om twee groepen. Waarvan één groep voor het tijdstip van de aanvallen al in Mumbai aanwezig was. De andere groep kwam aan op het moment van de aanvallen en reisde per schip van Karachi in Pakistan kaapte een klein Indiaas schip om langs de kustpatrouilles te komen en landde in Mumbai.

Kortom het gaat hierbij om een actie met de kenmerken van een paramilitaire operatie. Niet om een actie van gelegenheidsterroristen. De operatie zoals die is uitgevoerd vergt een goede voorbereiding en planning die veel tijd, coördinatie en middelen vraagt. Er zit dus een grotere organisatie achter en mogelijk een organisatie van een staat. India gaat er in ieder geval vanuit dat radicale Pakistaanse Islamieten achter de aanvallen in Mumbai zitten. Daarmee houdt zij expliciet Pakistan verantwoordelijk en de eis van India dat Pakistan twintig gezochte militanten uitlevert is hiervan het logisch gevolg. Onder deze twintig personen bevindt zich de leider van de Lashkar e-Taiba.  Deze organisatie is opgericht door de ISI, de Pakistaanse inlichtingendienst, met het doel om in het door India beheerste deel van Kasjmir actief te worden.

Maar Pakistan weigert vooralsnog op de eis tot uitlevering van India in te gaan. India is woedend over deze weigering en de spanningen tussen beide landen nemen snel toe. Een gevaarlijke escalatie is een stap dichterbij gekomen. De Amerikaanse minister Rice heeft Pakistan opgeroepen volledig mee te werken aan een onderzoek naar de toedracht in Mumbai en tegelijkertijd heeft ze India gewaarschuwd geen acties te ondernemen die “onvoorziene gevolgen’’ kunnen hebben. De admiraal Mullen, de voorzitter van de gezamenlijke chefs van staven van het leger van de VS is in Islamabad om Pakistan tot kalmte te manen.

Een belangrijk aspect van de Mumbai aanslagen is de uitdaging die de Indiase regering heeft, een uitdaging die ze niet kan negeren. De aanval van december 2001 op het Indiase parlement veroorzaakte een heftige confrontatie tussen India en Pakistan. Sindsdien heeft India niet meer zo fel gereageerd op de toch talrijke Islamitische aanslagen die uit Pakistan stamden. Deze keer is een terughoudend antwoord van India moeilijker, gezien de ernst van de aanslagen in Mumbai. De publieke opinie in India is woedend en eist actie van de regering, negeren zou de val van de huidige regering inhouden. Een meer nationalistische regering dan de huidige door Congresparty geleide zou er dan voor in de plaats komen. De spanningen zouden dan nog meer toenemen.

Wat India precies gaat doen is nog niet duidelijk. In het verleden heeft India bij de aanvallen op het parlement in 2001 gereageerd door troepen naar de Pakistaanse grens te verplaatsen en naar Kasjmir. Artillerie beschietingen vonden langs het front plaats en de nucleaire strijdkrachten werden in een hoge staat van paraatheid gebracht. Pakistan reageerde op gelijke wijze. Of India daadwerkelijk de bedoeling had om Pakistan aan te vallen bleef onduidelijk, maar in ieder geval werd er toen een grote crisis in Pakistan veroorzaakt.

Met het oog op de reactie van India in 2001 heeft Pakistan als een eerste reactie aangekondigd dat als India troepen naar de grens met Pakistan verplaatst, Pakistan zich dan gedwongen ziet om 100.000 man van zijn westelijke grens met Afghanistan terug te trekken. Deze troepen worden dan naar de grens met India verplaatst. In feite ligt dan de grens met Afghanistan open voor de Taliban. De positie van de VS in dat land wordt er dan niet beter op en dringt de VS er dus bij beide partijen en met name bij India op aan om de reacties binnen de perken te houden.

De VS zal van India terughoudende reactie verlangen, maar het de Indiase regering kan zich dit in politiek opzicht niet veroorloven. Zij staat in dit opzicht onder zetdwang, niets doen of te weinig doen is geen optie. Een mogelijk antwoord  kan zijn dat India van Pakistan verlangt dat de ISI en de interne veiligheidsorganen onder controle brengt en hervormd. Ook als zou blijken dat de ISI of elementen daarvan niet bij de aanslagen betrokken zijn. Het argument van India zal dan zijn dat ze het ook niet hebben kunnen voorkomen. India zou van Pakistan kunnen eisen het de inlichtingendienst zuivert en hervormd, gebeurd dit niet dan zou India troepen naar de grens met Pakistan verplaatsen om de eigen publieke opinie tevreden te stellen.

Pakistan zou dan in een onmogelijke situatie zitten. De Pakistaans regering is in een zwakke positie, zelfs zwakker dan die van de Indiase regering. De regering van Pakistan controleert niet het Pakistaanse leger en dus ook niet de ISI. De burgerregering heeft niet de macht om het Pakistaanse veiligheidsapparaat te hervormen en te zuiveren van autonome elementen en het leger is zeker niet geneigd om dit te doen. Het is trouwens maar de vraag of een hervormde ISI en veiligheidsapparaat in staat is om zulke aanslagen als die van Mumbai te voorkomen. Het leger heeft geen effectieve controle over een aanzienlijk deel van het land. De Pakistaanse regering staat hier in feite machteloos. De bevolking eist van de regering dat zij een einde maakt aan de herhaalde aanvallen door de VS op Pakistaans grondgebied en toegeven aan zo’n ingrijpende eis van India zal de positie van de regering bij het volk nog verder verzwakken. Pakistan kan eigenlijk alleen maar hopen dat de reactie van India gematigd zal zijn.

Pakistan bevindt zich in feite tussen hamer en aambeeld, tussen India en de VS. Het land heeft weinig bondgenoten, maar onder de bondgenoten van Pakistan bevindt zich China. Het land heeft terughouden gereageerd door de aanvallen te veroordelen en tegelijkertijd volle ondersteuning en bijstand aan Pakistan aangeboden. In feite heeft het zich zo tegen vergeldingsacties van India tegen Pakistan verklaard. China is diep bezorgd over de mogelijke escalatie tussen de twee landen. De beide landen zijn al tientallen jaren bondgenoten van elkaar. Oorspronkelijk was het bondgenootschap bedoeld als tegenwicht tegen India, maar nu is er voor China een strategische dimensie bijgekomen.

China ziet Pakistan als een strategisch gebied om de Chinese belangen in de Arabische Zee en dus de energie aanvoerroutes te beveiligen. De aanvoerroutes over zee lopen van het Midden Oosten via de Indische Oceaan door de Straat van Malakka naar de Chinese Oostkust. Deze zeeroutes kan de Chinese marine nog niet beveiligen. Peking is op dit moment bezig om alternatieve routes en extra routes te ontwikkelen. Daaronder vallen spoorlijnen, pijplijnen en wegen door Centraal-Azië, Birma en Pakistan. Pakistan neemt in deze strategisch overwegingen een cruciale plaats in.

Zou het conflict tussen India en Pakistan escaleren in een gewapend conflict dan zal Pakistan zeker een beroep doen op Chinese steun. Wapenleveranties aan Pakistan door China zullen door India als een vijandige daad worden opgevat. Dit kan leiden tot spanningen tussen China en India in de betwiste gedeelten van Kasjmir. In 1962 hebben beide landen oorlog gevoerd om deze gebieden. India kan ook Tibetaanse activisten en afscheidingsbewegingen in het noorden van India hun gang laten gaan. China is al bezorgd om herhaling van de Tibetaanse opstand van maart. Kortom er is sprake van een dilemma voor China.

Veel hangt dus af van de scherpte van de Indiase reactie. De VS en op de achtergrond China dringen bij India aan op een terughoudende reactie. Iets waar India vanwege de eigen publieke opinie moeilijk aan kan voldoen. Mocht India besluiten vergeldingsacties op Pakistaans grondgebied uitvoeren dan is natuurlijk escalatie naar groter gewapend conflict onvermijdelijk. Dit zou Pakistan in een bestaanscrisis storten met het reële gevaar dat Pakistan uit elkaar valt en in anarchie verzinkt. China is dan een strategisch partner kwijt en de VS hebben er dan naast Afghanistan een ander groot probleem bij. De bevoorradingsroute door Pakistan naar Afghanistan komt dan in gevaar, 75% van de voorraden  en 40 % van de brandstof gaan door Pakistan. De laatste berichten klinken weinig bemoedigend, zo bericht de Times of India op 4 december dat de VS internationaal gesteunde vergeldingsacties tegen bases van terroristen op Pakistaans grondgebied goedkeurt als Pakistan deze niet ontmanteld. Kortom de wijzers staan op storm en escalatie hang in de lucht.