Geopolitiek en economisch nieuws

Een geopolitieke oorzaak.

De maand januari van 2009 staat naast het Gaza conflict ook in het teken van het gasconflict tussen Rusland en de Oekraïne. Zeker wat Europa betreft, waar als gevolg van dit conflict een aanzienlijk deel van de bevolking het zonder Russisch gas moet doen. Vooral Midden- en Zuid-Europa zijn hierdoor zwaar getroffen, voor velen is er geen verwarming en de industriële productie is vertraagd of substantieel verminderd. Het gasconflict heeft dus meteen al een economische dimensie gekregen. De gevolgen voor Europa zijn dus aanzienlijk en als er niet spoedig een eind aan het conflict komt worden de gevolgen ernstig.

Nu zijn conflicten tussen Rusland en de Oekraïne over gasleveranties, doorvoer en prijzen niet nieuw, sinds het uiteenvallen van de voormalige Sovjet-Unie dus sinds circa 1992 vormen zij een jaarlijks terugkerend ritueel. Maar uiteindelijk zijn beide partijen altijd tot een overeenkomst gekomen. Rusland heeft de deviezen nodig en de Oekraïne het gas voor haar economie. Maar dit keer is het anders, een aantal omstandigheden zijn de afgelopen jaren ingrijpend veranderd.

Allereerst is met het aantreden in 2004 van Joesjenko als president na de Oekraïne, na de zogenaamde oranje revolutie, iemand aan het bewind gekomen die vijandig staat tegenover de Russische doelen. Hij wil het land integreren in de EU en de NATO. Vanuit Russisch perspectief gezien is dit onverteerbaar, het opschuiven van de NATO richting oosten vormt voor Rusland een bedreiging van de nationale veiligheid. Naast het opschuiven van de NATO richting oosten is voor Rusland een minstens net zo belangrijk twistpunt het raketschild dat de VS in Polen ( de raketten) en Tsjechië (de radar) wil plaatsen. De VS en Rusland staan in deze zaak lijnrecht tegen over elkaar. De VS ziet het raketschild als bescherming tegen kernraketten die door bijvoorbeeld landen als Iran op Europa afgevuurd kunnen worden. Rusland ziet het schild als een directe bedreiging van de eigen nationale veiligheid.

Voeg hier nog aan toe dat de Russische marine in 2017 haar marinebasis in Sebastopol op de Krim kwijt raakt en wat Rusland betreft is de geostrategische insluiting en dreiging compleet. Tot de laatste acties van de regering Bush behoorde het in afgelopen december gesloten charta voor strategisch partnerschap met de Oekraïne. Het partnerschap omvat onder andere defensie en energie. De deur voor een later  NATO lidmaatschap van het land staat dus via deze omweg weer open. Even belangrijk is dat in het verdrag is vastgelegd dat de VS gaan helpen bij het moderniseren van de verouderde Oekraïense gaspijplijnen. Rusland ziet dit als een greep door de VS naar het pijplijnsysteem van het land. Het Russische standpunt is dat de VS dit systeem onder controle willen krijgen.

We zien dus in dit gasconflict op het eerste gezicht de Oekraïne en Rusland tegenover elkaar staan maar in feite staan de VS en Rusland tegenover elkaar. De inzet is de controle over het gastransportsysteem van de Oekraïne. Gas wordt door Rusland als hierbij als geopolitiek wapen ingezet om de druk op de EU en de Oekraïne te verhogen. De EU moet neutraal blijven althans niet partij voor de Oekraïne kiezen en druk op de Oekraïne moet voor Rusland uiteindelijk opleveren dat er op langere termijn een Rusland vriendelijker gezinde regering komt. Bijvoorbeeld met de pro Russische Janoekowitsj of de neutralere Timosjenko van hen
zijn wellicht concessies te verwachten ten aanzien van de Russische marinebasis in Sebastopol en is een NATO lidmaatschap van de baan. Zo zal de Russische geopolitieke gedachte gang ongetwijfeld zijn. De EU is in het conflict wijselijk neutraal gebleven en dat is

een winstpunt vanuit Russisch perspectief gezien. De EU trouwens kan ook niet anders, zij is afhankelijk van Russisch gas en van het transportsysteem dat door de Oekraïne loopt. Zoals het kaartje boven duidelijk laat zien. En dit zal binnen afzienbare termijn ook niet veranderen.
Het North Stream pijplijnproject kan pas eind 2011 uitkomst bieden, deze pijplijn loopt van Wiborg naar Greifswald in Duitsland. Maar Europa blijft ook dan nog steeds afhankelijk van Russisch gas, is dan echter niet meer afhankelijk van de Oekraïne voor de doorvoer.

De Russische druk op de Oekraïne wordt nog verhoogd door de globale economische crisis die het land in grote problemen heeft gebracht en de instabiliteit heeft doen toenemen. Een instabiliteit die de pro Russische Janoekowitsj van de Partij der Regio’s tot de uitspraak heeft gebracht dat er kans bestaat op massale sociale onrust die kan uitlopen op een gewelddadige confrontatie tussen het volk en de autoriteiten. Hij wil Joesjenko afzetten. Kortom de situatie in de Oekraïne wordt er niet stabieler op.

De eerste barsten worden trouwens ook zichtbaar in de EU. Een aantal landen overleggen met Rusland op eigen initiatief naast het ‘’gezamenlijke ‘’ Eu initiatief. Dit betreft zowel grote landen Duitsland waar Merkel regelmatig met Putin overlegt als de kleinere landen zoals bijvoorbeeld Slowakije. We moeten hierbij bedenken dat de Eu in dit gasconflict in feite de positie inneemt van lijdend voorwerp. De troefkaarten in dit geopolitieke pokerspel om controle over energie, in dit geval gas, bevinden zich in de handen van Rusland en op de achtergrond de VS en deze troeven worden op dit moment uitgespeeld. Met als directe gevolg voor Europa voorlopig geen verwarming voor een aanzienlijk deel van de bevolking.

http://www.itar-tass.com/eng/level2.html?NewsID=13467854&PageNum=0
kans op gewelddadige confrontatie tussen het volk en de autoriteiten Janoekowitsj
http://de.rian.ru/world/20090114/119477801.html
charta voor strategisch partnerschap
http://de.rian.ru/world/20081219/118957103.html
VS en de Oekraïne ondertekenen charta voor strategisch partnerschap