Geopolitiek en economisch nieuws

Het afgelopen jaar heeft twee grote ontwikkelingen laten zien op geopolitiek gebied. Twee ontwikkelingen die beide in de tweede helft van het jaar expliciet werden, ze waren natuurlijk al eerder ingezet. Deze ontwikkelingen zijn de nieuwe koude oorlog tussen de VS en in haar kielzog de gehele westelijk wereld en Rusland en in mindere mate China en de globale economische crisis. Beide ontwikkelingen zullen met zekerheid hun sporen trekken in het jaar 2009 en waarschijnlijk ver daarna.

Nu is de westelijke wereld niet zo eensgezind als het lijkt zoals blijkt uit de diverse standpunten binnen de NATO over het lidmaatschap van de Oekraïne en Georgië. Duitsland, Frankrijk en Italië waren tegen en voorlopig is het lidmaatschapstraject van de baan. De VS was en is sterk voor het lidmaatschap van beide landen en heeft daarom recentelijk een charta voor strategisch partnerschap met hen gesloten. Het partnerschap omvat onder andere defensie en economie. De deur staat dus toch weer op een kier. Zo heeft de VS de oppositie in de alliantie in feite omzeilt. Rusland is furieus en ziet dit als een opstap naar het NATO lidmaatschap via een omweg.

Rusland ziet zich ingesloten door een steeds verder naar het oosten opschuivende NATO die steeds meer olie en gasroutes en velden in haar invloedssfeer brengt. Ook China bekijkt met groeiende bezorgdheid deze uitbreiding want de energievoorziening uit het Kaspische gebied komt in gevaar. De tegenmaatregelen van Rusland en China bestaan uit de SCO-CSTO

overeenkomst die in oktober 2007 werd gesloten. De SCO (Sjanghai Cooperation Organisation) is een militaire alliantie tussen Rusland en China en Kazakstan, Kyrgyzistan, Tadzjikistan en Oezbekistan. Iran heeft waarnemerstatus in de SCO. De CSTO (Collective Security Treaty Organisation) bestaat uit Rusland, Armenië, Wit-Rusland, Kazakstan, Kyrgyzistan, Tadzjikistan en Oezbekistan. Deze twee militaire allianties vormen sinds oktober 2007 in feite een militair blok dat de NATO uitbreiding in Centraal-Azië en de Kaukasus wil stoppen. Dus de SCO-CSTO is een tegenhanger van NATO, in dit gebied staan dus feitelijk twee militaire blokken tegenover elkaar. En een militaire confrontatie tussen de beide blokken, weliswaar niet rechtstreeks, heeft ook al plaats gevonden: de oorlog tussen Georgië en Rusland in augustus.

Naast het opschuiven van de NATO richting oosten is voor Rusland een minstens net zo belangrijk twistpunt het raketschild dat de VS in Polen ( de raketten) en Tsjechië (de radar) wil plaatsen. De VS en Rusland staan in deze zaak lijnrecht tegen over elkaar. De VS ziet het raketschild als bescherming tegen kernraketten die door bijvoorbeeld landen als Iran op Europa afgevuurd kunnen worden. Rusland ziet het schild als een directe bedreiging van de eigen nationale veiligheid.

Het Russische standpunt is dat het raketschild de VS een ‘’ first strike’’ mogelijkheid geeft tegen Rusland. De VS kan dan een nucleaire aanval als eerste op Rusland uitvoeren en het raketschild rekent dan af met de tegenaanval van de overblijvende Russische raketten. Als het schild werkelijk tegen bijvoorbeeld landen als Iran bedoelt is dan is Turkije bijvoorbeeld een veel betere locatie volgens Rusland. De VS zou dan in feite de nucleaire hegemonie bezitten en de rol van Rusland is dan uitgespeeld. Een andere Russische vrees is dat in plaats van de onderscheppingraketten er intercontinentale raketten met meervoudige atoomkoppen in de silo’s zitten. Die zouden dan maar een paar minuten van Rusland verwijderd zijn.

Er zijn wel enige kanttekeningen te plaatsen bij het Russische standpunt. Het systeem moet wel uitgebreider zijn dan nu wordt voorgesteld en geïntegreerd worden in het gehele Amerikaanse systeem en het moet wel werken. Het controleren van wat er daadwerkelijk in de silo’s zit is door Rusland niet goed mogelijk, dat is een kwestie van vertrouwen en dat is weg tussen de VS en Rusland. Of de Russische vrees nu terecht is of niet doet niet zoveel ter zake Rusland ziet het schild als een reële bedreiging en handelt dan ook als zodanig. Dus een mogelijk denkbeeldige dreiging heeft reële consequenties en wel in eerste instantie voor Europa. Een eerste zet is het dreigen met het plaatsen van raketten voor de korte afstand in Kaliningrad, aan de grens met Polen. Als de nieuwe regering van de VS het schild niet schrapt zullen er ongetwijfeld nog meer zetten volgen.

Maar de koude oorlog tussen Rusland en de VS is niet de enige geopolitieke gebeurtenis waar het jaar 2008 mee afsluit. Een blik op het rechtergedeelte van het bovengelegen strategische kaartje laat ons een gebied zien waar een ernstig militair conflict dreigt tussen twee nucleair bewapende landen. Het dreigende conflict tussen India en Pakistan. De spanningen tussen beide landen lopen de laatste dagen hoog op. Troepenconcentraties en verplaatsingen van beide landen maken het waarschijnlijk dat in de komende weken een militaire confrontatie zal plaats vinden. In laatste militaire conflict tussen beide landen in 1999 vonden er confrontaties plaats langs de frontlijn in Kasjmir. Wederzijdse artilleriebeschietingen en gevechten aan deze frontlijn. Aan de grens van beide landen vonden geen gevechten van betekenis plaats. Het bleef beperkt tot Kasjmir.

De verwachting is dat deze keer India grootschalige luchtaanvallen op veronderstelde basis van militanten zal uitvoeren. India verklaarde op 24 december dat haar luchtmacht zo’n 5000 doelen in Pakistan heeft geïdentificeerd. Veel militanten zouden volgens India Kasjmir al ontvlucht zijn. Daarnaast zullen waarschijnlijk artilleriebeschietingen en confrontaties langs de frontlijn in Kasjmir plaats vinden.

De ontplooiing en verplaatsing van troepen van Pakistan laten het gebruikelijke beeld zien, een aantal troepen weg van de grens met Afghanistan naar de grens in Kasjmir en versterken van de grenstroepen grofweg in dit gebied en daar omheen. Het intrekken van verloven van Pakistaanse militairen past in dit beeld. India ontplooit ook troepen in deze regio maar doet dat ook in een gebied dat meer in het zuiden van het land ligt. Het kaartje beneden maakt duidelijk waar.

Ver van Kasjmir in het Barmer district  ontplooien zich Indiase troepen en moeten dorpelingen in dit gebied zich voorbereiden op evacuatie. Een eventuele aanval vanuit dit gebied zou betekenen dat tankeenheden en pantserinfanterie eenheden gebruikt gaan worden en er dus een volledige oorlog ontstaat. Een dergelijke aanval zou de voor Pakistan economisch zeer belangrijke Karachi-Hyderabad-Islamabad corridor bedreigen. Dit is de enige corridor die het Pakistaanse Punjab met de kust verbindt. India heeft dus de militaire optie om de economische levensader van Pakistan af te snijden.

Dit zou de al fragiele stabiliteit van het bijna bankroete Pakistan nog verder in gevaar brengen en dwangmatig tot een totale oorlog tussen de beide nucleair bewapende landen leiden. Komt het voortbestaan van Pakistan in gevaar dan ligt het voor de hand dat het land het gebruik van kernwapens gaat overwegen. Dan zal blijken in hoeverre de VS controle kan uitoefenen over deze wapens.

Alle reden dus voor de VS om de spanningen tussen India en Pakistan te doen afnemen en een militair conflict te voorkomen. Ook al omdat een aanval van India die de economische levensader van Pakistan doorsnijdt tegelijkertijd 70 % van de bevoorrading naar Afghanistan afsnijdt. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de VS koortsachtig bezig is dit  scenario te voorkomen.

Schijnbaar op de achtergrond maar daarom niet minder belangrijk vormt de globale economische crisis een wezenlijke factor in de hier boven beschreven geopolitieke gebeurtenissen. Zo heeft de economische crisis Pakistan op de rand van een bankroet gebracht en de al fragiele stabiliteit van het land nog verder in gevaar gebracht. Een gewapend conflict met India kan het land weer verenigen of juist uit elkaar doen vallen. Rusland en China ondervinden van de crisis aanzienlijke hinder bij de modernisering en uitbouw van hun strijdkrachten. China is zwaar getroffen door de crisis en moet rekening houden met toenemende sociale onrust door de sterk toenemende werkloosheid. In mindere mate geldt het zelfde voor Rusland. Beide landen zullen als de crisis lang aanhoudt keuzes moeten maken of strijdkrachten versterken of steunmaatregelen voor de binnenlandse economie om de interne stabiliteit te waarborgen. De VS heeft op korte termijn minder last van de economische crisis om haar strijdkrachten op peil te houden. De investeringen van de afgelopen jaren hebben ervoor gezorgd dat het land een sterke en moderne strijdmacht heeft die wereldwijd ontplooit is. Een lager aanhoudende economische crisis kan dit voordeel snel te niet doen, ook de VS zal dan dezelfde keuzes moeten maken als Rusland en China.