Olie en geopolitiek
Georgië, Libanon, Israël en de Gazastrip belicht vanuit een olieperspectief
Olie is een belangrijke grondstof, als energiedrager maar ook als grondstof voor vele kunststoffen. Ook voor de productie van kunstmest bijvoorbeeld is deze grondstof van belang. Daarmee is olie cruciaal voor de voedselproductie in de wereld en natuurlijk voor het vervoer van voedsel over de gehele wereld. Transport van alle goederen is afhankelijk van olie. Olie is dus een strategische grondstof. Hetzelfde geldt natuurlijk voor de energiedrager aardgas. Beide zijn strategische grondstoffen.
Daarmee worden de gebieden waar beide grondstoffen gevonden worden ook tot strategisch belangrijke gebieden. Naast de olie- en gasvelden zijn de gebieden waar de pijplijnen naar deze velden liggen of naar toe moeten van strategisch en dus geopolitiek belang. Wie de olie- en gasvelden beheerst heeft een groot strategisch voordeel, wie routes en pijplijnen naar deze velden beheerst eveneens. Maar wie beiden beheerst heeft in feite de energie, het transport en indirect de voedselproductie en distributie van de wereld in handen. De grootmacht die daar in slaagt heeft dan een strategisch voordeel dat van doorslaggevend belang is.
Vanzelfsprekend zijn de VS, Rusland en China, deze laatste in mindere mate, actief in deze gebieden die over de hele wereld verspreid zijn. De grootste concentratie van olie- en gasvelden ligt echter in het Midden-Oosten en om het gebied van de Kaspische Zee. Zoals op de kaart hieronder duidelijk te zien is.
De Kaspische Zee ligt boven op één van de grootste olie en gasvoorraden van de wereld, maar het gebied is ingesloten door land. Het transporteren van de olie en het gas naar de Westerse markten ligt gecompliceerd. In de tijd van de Sovjetunie liepen alle transportroutes vanuit dit gebied door Rusland heen. Sinds het uiteenvallen van de Sovjetunie is er gezocht naar nieuwe routes. Rusland stond erop dat een nieuwe pijplijn over Russisch grondgebied zou lopen, zag toen van deelname af. De meest voor de hand liggende optie was de pijplijn door Iran heen te leggen, dit is de kortste route. Maar Iran werd door de VS afgewezen. Er werd gekozen voor een route die over Bakoe in Azerbeidzjan, Tiblisi in Georgië naar Ceyhan in Turkije liep en in 2005 was de BCT pijplijn klaar. De Kaspische Zee was met het oostelijke Middellandse Zee gebied verbonden en Rusland was buiten spel gezet. Dit verklaart mede de felle reactie van Rusland in het Georgië conflict.
De VS wil de controle verkrijgen over de olie en gasreserves in Centraal-Azië en ook over de strategische pijplijnroutes. Daarom zit men in Irak en Afghanistan, olie en gasvelden en een toekomstige pijplijn route zijn militair onder controle gebracht, zoals de kaart boven laat zien. De VS raakt daarmee in conflict met Rusland maar ook met China. De meest strategische van deze pijplijnroutes is de eerder genoemde Baku-Tbilisi-Ceyhan gas en olie route, de zogenaamde BTC pijplijn. Deze verbindt zoals al eerder is gezegd de Kaspische Zee met het oostelijke Middellandse Zee gebied en dient in feite ook om olie en gas uit Centraal-Azië via een strategische pijplijn onder controle van Israël en Turkije te vervoeren beter gezegd om te leiden naar het oostelijke Middellandse Zee gebied.
Israël is naast de gewone investeerders een potentiële partner in de BTC pijplijn. Deze pijplijn wordt beschermd door de GUAM, een politiek en militair verbond dat bestaat uit Georgië, Azerbeidzjan , de Oekraïne en Moldova. Het verbond wordt door de VS en de NATO ondersteund, twee leden de Oekraïne en Georgië willen lid van het bondgenootschap worden en kunnen daarbij op ondersteuning van de VS rekenen. Dit leidt tot conflicten met Rusland dat de NATO liever niet in dit strategische gebied ziet.
De bedoeling is dat de BTC pijplijn met de Trans-Israël- Eilat-Ashkelon pijplijn verbonden gaat worden dus van Ceyhan tot de Israëlische haven Ashkelon. De BTC pijplijn kan gezien worden als een middel om Rusland te omzeilen en de olie en het gas van Centraal-Azië naar de markten van het Westen te leiden. Een gedeelte van de olie en het gas is bestemd voor export naar de Aziatische markt via de Rode Zee haven Eilat. Door de BTC pijplijn met het pijplijnnetwerk van Israël te verbinden kan dat land tot een grote speler op de globale energiemarkt worden dit in samenwerking met de Engelse en Amerikaanse grote oliemaatschappijen.
Het omleiden van de olie en het gas van Centraal-Azië naar het oostelijke Middellandse Zee gebied om die opnieuw naar Azië te exporteren heeft als doel de onderlinge Aziatische energiemarkt grote concurrentie aan te doen. Deze markt is gebaseerd op de ontwikkeling van directe pijplijnen die Centraal-Azië en Rusland met het zuiden van Azië, China en het Verre Oosten moeten gaan verbinden. De directe link tussen de olie en gas producerende landen van Centraal-Azië en de afnemers in het zuiden en oosten van Azië met name China en India wordt verzwakt door de BTC pijplijn. Het uiteindelijke doel is de rol van Rusland in Centraal-Azië te verzwakken en China af te snijden van de Kaspische energiebronnen.
Het oostelijke Middellandse Zee gebied staat in feite onder controle van de militaire macht van Turkije en Israël. De NATO beschermt in feite de strategische pijplijnen van de Engelse en Amerikaanse oliemaatschappijen en dit geldt ook voor de BTC pijplijn en de Ceyhan-Ashkelon-Eilat link. Het terugtrekken van Syrische troepen uit Libanon staat in directe relatie tot de consolidatie van de land en zee linken die nu feitelijk onder Israëlische militaire bescherming staan. De strategische landverbinding loopt van de Rode Zeehaven Eilat, door Israël en Libanon en de Syrische kustlijn naar oostelijke kustlijn van Turkije.
Zoals al eerder is opgemerkt is Rusland door de BTC pijplijn en de Ceyhan-Ashkelon-Eilat link buiten spel gezet. Tegenzetten in dit schaakspel om energie zijn onvermijdelijk en het aanhalen van de wederzijdse betrekkingen met als resultaat het bouwen van een Russisch marinesteunpunt in de Syrische havenstad Tartus moet dan ook als een tegenzet gezien worden. Een tweede zet is de overeenkomst tussen China en Rusland om China een aansluiting te geven op de in aanbouw zijnde Russische ESPO pijplijn ( Eastern Siberia Pacific Ocean pijplijn). Dit project gaat meerdere jaren duren.
De afgelopen maanden was de financiering van de ESPO pijplijn door de kredietcrisis veel moeilijker geworden. De financiering door China van de Russische bedrijven Transneft en Rosneft stelt Rusland in staat de pijplijn af te bouwen ondanks deze crisis. Rusland en China willen trouwens hun wederzijdse handel in toenemende mate in de nationale munteenheid verrekenen en zo de dollar omzeilen. Is de ESPO pijplijn eenmaal klaar en de aansluiting naar China gereed dan is de BTC pijplijn voor een grote afnemer, China, niet meer relevant.
Niet alleen in het Kaspische Zee gebied zijn gas- en olievelden, voor de kust van Israël en de Gazastrook zijn gasvoorraden ontdekt van ten minste 100 miljard kubieke meter. Ongeveer zestig procent ligt voor de kust van de Gazastrook en staat dus officieel onder controle van de Palestijnse Autoriteit. Deze heeft met British Gas ( BG ) een overeenkomst gesloten voor de exploitatie van de gasvelden. Israël heeft de afgelopen jaren de exploitatie geblokkeerd door een politiek van vertraging en obstructie onder verwijzing naar de explosieve situatie in de Gazastrook. Als de conflicten in de Gazastrook er toe leiden dat de Palestijnse Autoriteit in feite ophoudt te bestaan dan zijn alle overeenkomsten met BG waardeloos geworden en zal BG opnieuw moeten onderhandelen ditmaal met Israël.
Het conflict tussen de Palestijnen en Israël heeft dus de afgelopen jaren ook een energiedimensie gekregen. Vanuit een energieperspectief ( olie en gas ) bekeken worden de oorzaken van conflicten duidelijk en het optreden van grootmachten in bepaalde gebieden in de wereld begrijpelijk Energie en controle over deze energie vormen vaak de leidraad voor het handelen van deze landen.
http://www.ogj.com/articles/save_screen.cfm?ARTICLE_ID=237936
Gasvelden Gazastrook en Israël
http://en.rian.ru/russia/20081028/117994262.html
aansluiting China op ESPO pijplijn