Verschilt de buitenlandse politiek van Obama van die van Bush
Continuïteit in de Amerikaanse buitenlandse politiek
Bij elke nieuwe regering van elk willekeurig land is er sprake van een periode waarin de buitenlandse politiek opnieuw bekeken wordt en prioriteiten opnieuw gesteld of bijgesteld worden of oude uitgangspunten gehandhaafd blijven. De nieuwe regering van de VS vormt hierop natuurlijk geen uitzondering. Na een periode van nog geen maand is het natuurlijk nog niet mogelijk om te bepalen of de buitenlandse politiek van de huidige regering wezenlijk verschilt van die van haar voorganger. De regering Obama heeft wel bij velen de verwachting gewekt dat zij op vele terreinen met het beleid van haar voorganger zal breken. Maar de toekomst zal moeten uitwijzen in hoeverre dit ook daadwerkelijk gebeurt. Met andere woorden hoeveel speelruimte er is en hoeveel speelruimte er wordt genomen.
Indicaties voor welke kant het opgaat in de Amerikaanse buitenlandse politiek gaf de vice-president Biden aan op de veiligheidsconferentie in München begin deze maand. Biden riep in zijn speech de NATO bondgenoten op meer te doen in Afghanistan en een gezamenlijke inspanning te leveren om het Iraanse kernwapenprogramma te doen beëindigen. Verder kondigde hij aan een sterke reductie van de kernwapenarsenalen te willen. De betrekkingen met Rusland die de afgelopen tijd aanzienlijk verslechterd zijn wil hij weer verbeteren. De VS wil in haar beleid meer de dialoog met diverse landen aangaan, kortom de diplomatie krijgt een sterkere rol. Maar hij gaf tegelijkertijd aan dat de VS nog steeds bereid is militaire macht te gebruiken als de nationale veiligheid in het geding is.
De hoofdpunten zijn dus duidelijk waarbij het herstel van de betrekkingen met Rusland nieuw is, maar hier gaat het in feite om het herstellen van wat door het beleid van de vorige regering is beschadigd. Bij het laatste punt gaat het dus om diplomatiek puinruimen, of dat gaat lukken is nog maar de vraag want daarvoor moeten beide partijen hun standpunt wezenlijk veranderen. Nieuw is ook de benaderingswijze van de nieuwe regering, diplomatie en dialoog komen op de voorgrond te staan. Er is dus sprake van een meer multilaterale benadering in het buitenlandse beleid.
We zien dit deze maand al ten uitvoer gebracht worden. De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Clinton is bezig met een diplomatieke rondreis door Azië. Zij zal gedurende deze reis Japan, Indonesië, Zuid-Korea en China bezoeken. De keuze voor Azië van Clinton voor haar eerste diplomatieke reis vormt een indicatie voor een meer globale focus van de regering Obama. Maar het Midden Oosten en Zuidoost-Azie blijven de komende tijd voor de Amerikaanse buitenlandse politiek een belangrijk gebied en dat was het bij de vorige regering ook. Hier worden door de VS speciale gezanten ingezet, voor het Midden Oosten Mitchell die zijn eerste reis in dit gebied heeft afgerond en al een tweede reis plant en voor Zuidoost-Azie Holbrooke. De speciale gezant voor Afghanistan en Pakistan heeft een reis naar beide landen afgerond en daarbij ook India aangedaan. De situatie in de regio is wat Afghanistan en Pakistan betreft sterk verslechterd. Waarbij de spanningen tussen India en Pakistan en de aanvallen van de VS in Pakistan het land de cohesie en stabiliteit van het land ernstig in gevaar hebben gebracht.
De situatie die in Afghanistan is ontstaan en de oplossingen die de VS aandraagt, zoals substantieel meer troepen en veilige bevoorradingsroutes, zijn afhankelijk van Russische medewerking en die is onlosmakelijk verbonden met verbeterde betrekkingen tussen de VS en Rusland. En die zijn weer afhankelijk van een drietal factoren het stoppen van de NATO expansie, het beëindigen van de voorbereidingen voor het raketschild in Midden Europa en het expliciet erkennen van een Russische invloedssfeer. Voor wat de NATO expansie betreft heef Biden verklaart dat elke staat het recht heeft om zelf te bepalen welke allianties het aangaat. Dat betekent in feite dat het uitgangspunt van NATO expansie van de Bush regering ook het uitgangspunt vormt voor de regering Obama. Hier is dus geen verandering merkbaar. Op het terrein van het raketschild is er ook geen verandering merkbaar, de VS houdt vast aan de voorbereidingen voor het schild in Polen en Tsjechië en heeft geen indicatie voor condities gegeven waaronder het schild mogelijk opgegeven zou kunnen worden. Het standpunt van de vorige regering Bush wordt dus vastgehouden. Kortom de Amerikaanse positie ten opzichte van Rusland is niet veranderd en de Russische positie ten opzichte van de VS is ook niet veranderd.
Een ander belangrijk terrein van de Amerikaanse buitenlandse politiek namelijk Iran laat eenzelfde beeld zien. Biden heeft hier het standpunt van de regering Obama als volgt aangegeven. De VS is bereid met Iran de dialoog aan te gaan als het land zijn nucleaire programma opgeeft en stopt met het steunen van Hamas en Hezbollah. Als Iran dat gedaan heeft wil de VS met het land praten. Dit is hetzelfde standpunt dat de regering Bush innam en dit is dus hetzelfde standpunt dat ook de regering Obama inneemt. Hier is dus geen verandering merkbaar.
We zien dus een nieuwe benaderingswijze in de buitenlandse politiek van de regering Obama. Er worden bijvoorbeeld speciale gezanten ingezet en de reis van de minister van buitenlandse zaken Clinton en het bezoek van de vice-president Biden aan de veiligheidsconferentie in München moeten in dit licht worden gezien. Aangekondigd is dat meer de dialoog met anderen gezocht zal gaan worden, een meer multilaterale aanpak dus. Maar voorlopig is op twee belangrijke terreinen van de Amerikaanse buitenlandse politiek Iran en de verhouding met Rusland het uitgangspunt van de regering Obama hetzelfde gebleven als dat van de regering Bush. En is er dus in feite behalve de benaderingswijze niets veranderd. Om een doorbraak op deze terreinen te bewerkstelligen zal de VS op deze terreinen haar uitgangspunten moeten wijzigen en dus concessies moeten doen. De nabije toekomst zal uitwijzen of dat ook gebeurt.